Belgian architecture-artist

Koen Deprez

11.06.2021

Toevallige Piëdestal voor Girolamo Savonarola

< Back
Verbeke Foundation, Kemzeke

Op vraag van Verbeke Foundation in Kemzeke (BE) realiseert de Belgische kunstenaar Koen Deprez in 2019 een project met als hoofdingrediënt twee in onbruik geraakte elektriciteitsmasten. Op een van de terreinen van het museum plaatst Deprez de constructies dwars op elkaar in de vorm van een Latijns kruis. Zo ontstaat Toevallige Piëdestal voor Girolamo Savonarola. Deprez: "Voor mij vloeide het resultaat voort uit een manier van denken. Ik paste een narratieve techniek toe om tot dit werk te komen. Ik betrok twee omliggende elementen op de site om er mijn denkbeweging tussen te plaatsen: een Latijns kruis met aan de ene zijde een kapel en aan de andere zijde een stapel hout. Door de drie te lezen als een zin, katapulteerde ik mij ongewild de geschiedenis in tot bij de Florentijnse boetepriester Girolamo Savonarola (1452-1498)."

Voor wie Savonarola niet kent, hij was een Dominicaanse priester die opschudding veroorzaakte tijdens de Italiaanse Renaissance. De Fiorentini waren volledig in de ban van zijn vurige hellepreken en apocalyptische voorstellingen. Het verhaal van Savonarola eindigde dramatisch. Nadat hij op 23 mei 1498 tezamen met twee andere Dominicanen was opgehangen, werd hij dezelfde dag nog publiekelijk op de brandstapel geplaatst. Vervolgens werden hun lijken zorgvuldig verbrand en werd de as uitgestrooid in de Arno zodat er geen relieken van Savonarola zouden overblijven. Het moment van de terechtstelling is opgetekend door de negentwintigjarige filosoof Niccolò Machiavelli (1469-1527). Beroemd is de opmerking waarin Machiavelli Savonarola afdoet als een ongewapende profeet en dus gedoemd om te mislukken.

Over Savonarola is in de loop van de geschiedenis veel geschreven en gespeculeerd. Hij was één van de invloedrijkste personen uit zijn tijd, maar tegelijkertijd ook een lastpost die geen compromissen sloot. Ook vandaag nog heeft hij voor- en tegenstanders. Het aardige van Savonarola's theorieën is dat men het niet met hem eens hoeft te zijn om zijn redeneringen met genoegen te lezen. Hij kan omschreven worden als iemand die in de Renaissance het laveren tussen wetenschap en kunsten, tussen metafysica en retorica heeft uitgevonden. Hoewel zijn beschrijvingen nu eens helder dan weer paradoxaal klinken, en ondanks het feit dat we ze vijfhonderd jaar na datum gemakkelijk kunnen weerleggen, blijft de man fascineren. Kortom, deze broeder heeft verschillende generaties onophoudelijk weten te boeien. Zo laat de Duitse schrijver en Nobelprijswinnaar Thomas Mann (1875-1955) Savonarola in zijn toneelstuk Fiorenza opdraven als een deus ex machina. Mann gebruikt de figuur van Savonarola als een onverwachte wending in zijn plot. Ook op de terreinen van het Verbeke museum lijkt Savonarola te fungeren als prefiguratie voor een nieuw hoofdstuk.

Toevallige Piëdestal voor Girolamo Savonarola werd geïnitieerd door Koen Deprez en op de Foundation achtergelaten als iets definitiefs. Niet lang daarna werd het opgepikt door Karin Neyens, één van de gidsen aldaar. Nadat zij het werk van Deprez voor het eerst zag, schreef ze daarover in een aan zichzelf gerichte notitie het volgende:

Begrip en taal

Wat als taal een belangrijke leidraad is in het leven en je toch ontdekt, meestal onverwacht, dat er momenten, plaatsen voorwerpen zijn die, om ze te beschrijven, talig onbereikbaar lijken? Dit geldt persoonlijk zeker in relatie tot kunst. Ronddwalend in een museum overkomt me vaak het gevoel dat het niet de sculpturen an Sich zijn die me fascineren, maar wel hun onbereikbaarheid. Zolang ik geen duidende informatie over die werken heb, behouden ze hun aantrekkingskracht. Diezelfde indrukken waren er bij het werk 'Toevallige Piëdestal voor Girolamo Savonarola' van Koen Deprez. […] De sculptuur staat er. Onweerlegbaar. Het materiaal en de structuur heel herkenbaar, nogal gewoontjes. Banaal? Ruimtelijk groots en dus adembenemend, maar tegelijkertijd ademruimte scheppend. Er is op dit moment geen expert die het werk komt weerleggen. De wetenschappelijke of architecturale methode is me vreemd. Welke verhalen zou dit werk me kunnen vertellen, als het al zou kunnen spreken? Wie is de kunstenaar en wat bezielde hem? Is zijn voorstelling dezelfde als mijn persoonlijke visuele indruk? Mij restte bij dit werk van Deprez daarom de geparafraseerde roep van Lucifer6 aan te wenden: 'Wat is het? Noemt, beschrijft het met een serafijnen veder, mij schort het aan begrip en taal!' Ik zou mijn roep in handen leggen van Norbert De Beule.

De Beule is een Belgisch dichter die in 2020 op vraag van Neyens een gedicht schrijft bij het werk van Koen Deprez. Deze laatste spreekt de wens uit om aan Toevallige Piëdestal voor Girolamo Savonarola een beknopte expositie in Firenze te wijden. Het gedicht van De Beule vormt daarbij het uitgangspunt. Op aangeven van Neyens vervoegt vertaalster Ann Tilman het gezelschap. Op de wijze waarop alleen alchemisten dat kunnen, zet zij beeld om in taal en Nederlands naar Italiaans.